Ministerieel plasje stelt Mobisan in gebruik
Het was een gedenkwaardige dag, vertelt Brendo Meulman van Landustrie in Sneek. Niet alleen voor de Hollandse ontwerpers, bouwers en initiatiefnemers, maar vooral voor de inwoners van sloppenwijk Pook se Bos. Tijdens een handelsmissie van de ministeries van economische zaken en ontwikkelingssamenwerking aan Kaapstad werd de Mobisan begin mei 2009 feestelijk in gebruik genomen. Een bezoekje van minister Bert Koenders van Ontwikkelingssamenwerking aan het innovatieve toiletgebouw vormde de officiële openingshandeling. De aandacht van de genodigden voor hun armzalige leefomstandigheden deed de bewoners zichtbaar goed. Lees het volledige artikel van de initiatiefnemers.
De installatie van de mobiele sanitatie-unit verliep volgens Meulman vlekkeloos. In twee dagen was de toiletcontainer gebruiksklaar. ‘Heel mooi om te zien hoe blij de mensen zijn met een dergelijke voorziening. Ze hielpen mee bij de installatie en enkelen melden zich spontaan om ’s nachts bij de spullen te blijven slapen om te voorkomen dat er iets kon worden gestolen. Dat enthousiasme is prachtig. Het is belangrijk voor het welslagen van het project dat de toekomstige gebruikers nauw betrokken zijn geweest bij de komst van de Mobisan.’
De initiatiefnemers Landustrie, Leaf en Vitens/Evides en het Nederlandse financieringsprogramma Partners voor Water menen dat een mobiel toiletgebouw die niet hoeft te worden aangesloten op een riolering en geen water als spoeling gebruikt, de toekomst heeft. ‘Heel veel krottenwijken zoals Pook se Bos krijgen van de overheid het predicaat “tijdelijk” opgelegd. Ze verrijzen ook vaak op grond die van een privé-eigenaar is. Daarom is het meestal onwaarschijnlijk dat er dure infrastructurele voorzieningen komen zoals riolering, waterleiding of zelfs elektriciteit. De essentie van de Mobisan is dat die na verloop van tijd redelijk eenvoudig kan worden weggehaald. Het is een kwestie van ‘plug and play’. Dat maakt ons ontwerp ideaal.’ In zijn openingswoord gaf Koenders aan dat het volgens hem niet bij het ene demonstratiemodel in Pook se Bos zou moeten blijven. Iedereen heeft, aldus de minister, recht op goede, deugdelijke toiletvoorzieningen. Het is essentieel voor het bevorderen van de hygiëne en gezondheidszorg. Het tekort aan sanitatie noemde Koenders schrijnend. ‘De Nederlandse overheid wil graag meewerken aan de realisatie van meer soortgelijke projecten’, aldus Meulman. De initiatiefgroep hoopt de komende maanden met de opgedane ervaringen in de sloppenwijk in andere buurten bij Kaapstad nog tien tot twintig containers te plaatsen. ‘De vraag naar en behoefte aan dergelijke voorzieningen is enorm’, constateert hij. Totnogtoe werkt de Mobisan naar wens en verwachting. ‘Er hebben zich geen storingen of mankementen voorgedaan. Hij doet waar hij voor gemaakt is.’ Wel blijkt bij het gebruik door de bewoners een goede voorlichting en begeleiding wenselijk. De gewenste scheiding van urine en fecaliën blijkt in de praktijk nog niet zo makkelijk. In het toilet is een schotje aangebracht dat er voor zorgt dat ‘poep en plas’ in aparte opvangreservoirs terecht komen. 
‘Vooral bij de dames blijkt dat niet zo eenvoudig. Zij vegen van achteren naar voren waardoor er ook nogal wat toiletpapier in het urinegedeelte komt. Ook uit gezondheidsoverweging is dat niet zo goed. De lokale GGD gaat daar nu met de vrouwen over praten. Dat is ook een belangrijke ontdekking dat die basiseducatie ontbreekt.’
Het grote voordeel van de aangebrachte scheiding in afvalstromen is dat stank uitblijft en dat urine en gedroogde fecaliën als meststof te hergebruiken zijn. ‘Als het eenmaal een natte massa is, komen er veel meer vliegen op af en kun je er eigenlijk weinig meer mee’, legt Meulman uit. Alleen de kindertoiletten hebben wel één gat omdat kinderen te klein zijn waardoor de fecaliën in het urinecompartiment zouden komen. ‘Aan het ontwerp van de Mobisan is een studie voorafgegaan wat nu de mogelijke opties waren voor toiletvoorzieningen in sloppenwijken. Eigenlijk is onze mobile unit de meest geschikte technologie. Spoeltoiletten geven in het dagelijks gebruik veel meer problemen en zijn ook duurder in onderhoud. Om de haverklap geven die storingen of moeten er leidingen worden open gegraven omdat er breuken en verstoppingen zijn ontstaan. Dat maakt ze kwetsbaar.’
De gemeente Kaapstad is om die reden ook erg ingenomen met de Nederlandse oplossing voor hun sanitaire problemen. Meulman: ‘Je hebt eenmalig de kosten van aanschaf en installatie. Daarna vergt de voorziening vrijwel geen onderhoud. Het is dus vanaf het begin duidelijk hoeveel de Mobisan kost. Het levert zelfs nog wat geld op bij de afzet van meststoffen.’ Toch is het nog moeilijk om de bewoners van sloppenwijken ervan te doordringen dat zij een toiletgebouw hebben dat technologisch alweer een stap verder gaat dan de gebruikelijke spoeltoiletten in de Westerse wereld. ‘Voor veel mensen is een eigen toilet die kan worden doorgespoeld maatgevend. Maar uit oogpunt van ecologie en economie zijn die volstrekt niet duurzaam. Ook in Nederland zijn wij als Landustrie betrokken bij nieuwe, innovatieve oplossingen die minder riolering en watergebruik nodig maken.’
Meulman verwacht dat het nog heel wat jaren zal duren voordat de bewoners van de sloppenwijken werkelijk doorhebben dat zij met hun Mobisan koploper zijn, in plaats van achterblijvers. ‘Er is sprake van een voortschrijdende technologie waardoor de mobiele voorziening op een veel hoger niveau ligt dan de meeste toiletten in Nederland.’ Met haar partners onderzoekt Landustrie of de toekomstige bouw van meer modellen in Zuid-Afrika kan plaatsvinden. ‘Dat maakt hem goedkoper en sneller leverbaar omdat de container dan niet hoeft te worden verscheept. Daarnaast levert het ook nog eens veel werkgelegenheid op.’
